გამოჩენილი მეცნიერები

პეტრე ქომეთიანი

1901–1984

ზურაბ ქომეთიანი (1934-2012)

საქართველის ეროვნული აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი ზურაბ ქომეთიანი დაიბადა 1934 წლის 4 აგვისტოს ქ. თბილისში, დიდი ქართველი მეცნიერის, საქართველოში ბიოქიმიის ფუძემდებლის, აკადემიკოს პეტრე ქომეთიანისა და თამარ წულაძის ოჯახში.

ზ.ქომეთიანმა წარმატებით დაამთავრა მე-7 ვაჟთა გიმნაზია და ჩააბარა გამოცდები მოსკოვის ინჟინერულ-ფიზიკის ინსტიტუტში. სტუდენტობის პერიოდში მისი პედაგოგები იყვნენ ცნობილი მეცნიერები, მათ შორის, ნობელის პრემიის ლაურიატები - ლევ ლანდაუ და იგორ ტამი. ზ.ქომეთიანი ინსტიტუტშიც წარჩინებული სწავლით გამოირჩეოდა, რაც აღინიშნა ლებედევის სახელობის სტიპენდიით. ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო, ზურაბ ქომეთიანი დაბრუნდა საქართველოში, სადაც 1958 წელს წარჩინებით დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი.

      1959-1962 წლებში ზ.ქომეთიანი გახლდათ მოსკოვის სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ბიოფიზიკის ინსტიტუტის ასპირანტი. ასპირანტურის დამთავრების შემდეგ, 1963 წელს აკადემიკოს გ.ფრანკის ხელმძღვანელობით, წარმატებით დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია, სადაც ორიგინალური კონსტრუქციის მემბრანულ მოდელზე პირველმა დაამტკიცა, რომ არსებობდა კავშირი თავისუფალ რადიკალებსა და ნატრიუმის იონების აქტიურ ტრანსპორტს შორის. შემდეგ იგი დაბრუნდა თბილისში და გააგრძელა სამეცნიერო მოღვაწეობა ივანე ბერიტაშვილის სახელობის ფიზიოლოგიის ინსტიტუტში უმცროს მეცნიერ-თანამშრომლად. 1986 წელს დაიცვა სადოქტორი დისერტაცია ქ. კიევში, უკრაინის მეცნიერებათა აკადემიის ბიოქიმიის ინსტიტუტში თემაზე: “Nა,K-ATPაზური სისტემის რეგულატორული მექანიზმები.” 1987 წელს ზ.ქომეთიანს მიენიჭა პროფესორის წოდება.

ზ.ქომეთიანმა საფუძველი ჩაუყარა ახალი დარგის, მემბრანოლოგიის ჩამოყალიბებასა და განვითარებას საქართველოში. ეს იყო დისციპლინა, რომელიც ჩამოყალიბდა ბიოქიმიის, ბიოფიზიკის, მოლეკულური ბიოლოგიის, ფიზიოლოგიისა და ციტოლოგიის გადაკვეთის ზღვარზე.

1973 წლიდან ზ.ქომეთიანი სათავეში ჩაუდგა მემბრანების აქტიობის შემსწავლელ ჯგუფს, რომელიც 1975 წელს ჩამოყალიბდა მემბრანოლოგიის ლაბორატორიად. ზ. ქომეთიანმა პირველმა შეიმუშავა ფერმენტული კინეტიკის ახალი თეორია, დაამუშავა მათემატიკური მიდგომა და შექმნა სპეციალური კომპიუტერული პროგრამა, რომელიც მრავალუბნიანი ფერმენტული სისტემის კინეტიკური სქემის დადგენის საშუალებას იძლევა. ამ მეთოდების გამოყენებით გახდა შესაძლებელი სრულად გაშიფრულიყო ისეთი მნიშვნელოვანი ფერმენტული სისტემის მოლეკულური მექანიზმი, როგორიცაა Nა,K-ATPაზა. ზ.ქომეთიანის მიერ პირველად იქნა შედგენილი ამ ფერმენტული სისტემის მოქმედების მექანიზმთან მაქსიმალურად მიახლოებული კინეტიკური სქემა. დაბეჯითებით შეიძლება ითქვას, რომ ზ.ქომეთიანმა შექმნა ორიგინალური მიმართულება Nა,K-ATPაზას მოლეკულური მექანიზმის გაშიფვრის კვლევაში. მან შეისწავლა ნეიროტრანსმიტერებისა და სინაფტოსომური ფაქტორის ეფექტი ტრანსპორტულ ATPაზებზე და აღმოაჩინა სწრაფი რეგულაციის ახალი გზა, რომელიც სპეციფიკურია თავის ტვინისათვის და აქვს უაღრესად დიდი ფუნქციონალური მნიშვნელობა.

ზურაბ ქომეთიანი მრავალი Aათეული სამეცნიერო ნაშრომის, 5 წიგნისა და 2 მონოგრაფიის ავტორია.M მისი ხელმძღვანელობით დაცულია 19 საკანდიდატო და სამი სადოქტორო დისერტაციები. მისმა სამეცნიერო მოღვაწეობამ მაღალი შეფასება მიიღო. მინიჭებული ჰქონდა მსოფლიოში ცნობილი ქართველი მეცნიერების-ივანე ბერიტაშვილის, პეტრე ქომეთიანისა და ივანე თარხნიშვილის სახელობის პრემიები.

ალექსანდრე ქორელი (1941–2010)

ალექსანდრე ქორელმა 1964 წელს დაამთავრა ი.ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიოლოგიის ფაკულტეტი.

პროფ. ნ. ძიძიშვილის მიწვევით, 1966 წლიდან დაიწყო მუშაობა ი. ბერიტაშვილის სახ. ფიზიოლოგიის ინსტიტუტში, ნერვული მოქმედების ონტოგენეზის (შემდგომში ემოციათა ფიზიოლოგიის) ლაბორატორიის უმცროს მეცნიერ თანამშრომლად. 1979-1989 წლებში ეკავა უფროსი მეცნიერი თანამშრომლის თანამდებობა, ხოლო 1989 წლიდან სათავეში ჩაუდგა ემოციათა ფიზიოლოგიის ლაბორატორიას, რომელსაც ხელმძღვანელობდა 2006 წლამდე. ფიზიოლოგიის ინსტიტუტში ჩატარებული სტრუქტურული რეორგანზაციის შემდეგ, 2006 წლიდან დაინიშნა და სიცოცხლის ბოლომდე მუშაობდა ნეიროფიზიოლოგიის განყოფილების მთავარ მეცნიერ თანამშრომლად.

ალექსანდრე ქორელის სამეცნიერო ინტერესების სფერო საკმაოდ ფართო იყო. სხვადასხვა დროს იგი შეისწავლიდა ქერქული პირველადი პასუხების ჩამოყალიბებას ონტოგენეზში,   გამოწვეული პასუხების ჰაბიტუაციის ფენომენს, ძირითადად კი ემოციური რეაქციების ჩამოყალიბებაში ჰიპოთალამუსის როლის კვლევებით იყო დაკავებული.

ა.ქორელი გამოირჩეოდა ექსპერიმენტულ მუშაობაში ახალი მეთოდიკური მიდგომებისადმი განსაკუთრებული ინტერესით. გასული საუკუნის 60-იანი წლების ბოლოს მივლინებილი იყო ქ. პრაღაში, პროფ. ი.ბურეშის ლაბორატორიაში, სადაც აითვისა და საქართველოში დაბრუნების შემდეგ ფიზიოლოგიის ინსტიტუტში დანერგა გავრცელებადი დეპრესიის მეთოდი. მანვე პირველმა გამოიყენა ფოკუსირებული ულტრაბგერა ქერქქვეშა სტრუქტურების უსისხლო დაზიანებისათვის. მრავალი საინტერესო ნაშრომი აქვს შესრულებული თვითგაღიზიანების მეთოდიკის გამოყენებით, რომელიც აგრეთვე მან დანერგა ფიზიოლოგიის ინსტიტუტში.

განსაკუთრებული ადგილი ა. ქორელის სამეცნიერო მუშაობაში უკავია ფსიქოаარმაკოლოგიურ კვლევებს. კერძოდ, დიაზეპამის, მეპრობრომატის, ამიზილის, გალანტამინისა და სხვ. გავლენას ემოციურ რექციებზე, შფოთვასა და სტრესის მდგომარეობაზე.

ალექსანდრე ქორელი ავტორია რამდენიმე ათეული სამეცნიერო ნაშრომისა. ამავე დროს იგი ეწეოდა ნაყოფიერ მთარგმნელობით საქმიანობასაც. მან თარგმნა ქართულ ენაზე სელიეს წიგნი „სტრესი დისტრესის გარეშე“, ფარლი მოუეტის „ნუ იყვირებ, მგელი, მგელი“, ნ.სხირტლაძესთან თანაავტორობით შეადგინა და გამოსცა ნეიროფიზიოლოგიურ ტერმინთა ინგლისურ-ქართული ლექსიკონი.

ა. ქორელი იყო ტვინის კვლევის საერთაშორისო ორგანიზაციის, საქართველოს ფიზიოლოგთა საზოგადოებისა და საქართველოს ნეირომეცნიერებათა ასოციაციის წევრი, საქართველოს ეკოლოგიურ მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრი.

 

მარინე ყუფარაძე

1923-1978

ვალერიან ჩიკვაიძე

1928–1997

ლევან ცქიფურიძე

1903–1950

ნიკოლოზ ძიძიშვილი

1907–1987